Boekske.nl

In Vogelvlucht kijkt Inez van Dullemen (85 jaar) terug op haar leven. In fragmenten, die ze geschreven heeft naar haar dagboekaantekeningen, laat ze ons lezen hoe bepaalde periodes in haar leven zijn verlopen. Eigenlijk is het boek te verdelen in drie delen. Als eerste beschrijft van Dullemen het ontstaan van Toneelgroep De Appel. Verrassend vond ik want ik wist niet dat zij met de oprichter van deze groep is getrouwd. Het is een hartstochtelijk geschreven deel dat ik met plezier las. Mooi is de beschrijving van de eerste stappen van het gezelschap en het geleverde gevecht dat daarbij hoorde. Van Dullemen kijkt terug op een roerige periode in haar leven en door haar taalgebruik en woordkeuze voel je als lezer de opwinding. De oorlog speelt in het boek een rol op de achtergrond. Juist door de manier van schrijven, niet chronologisch maar in flarden, geeft ze niet alles bloot waardoor je als lezer zelf ook nog iets moet doen. Nadenken over het vervolg of de link leggen met een van haar andere boeken. Zo beschrijft ze hoe de oorlog begint, de reactie van haar vader en broer daarop . Over deze laatste , met wie het niet goed afloopt, heeft ze haar boek Heldendroom geschreven. Ook over De rozendief, een boek dat mij enorm heeft gegrepen, schrijft van Dullemen. Maar dat is in het derde deel waarin de schrijfster meer beschouwend schrijft over tijd, afscheid nemen en ouder worden. En over haar werk.
Het tweede deel is een beschrijving van de vele reizen die ze heeft gemaakt. Dat vond ik een minder boeiend deel uit dit boek omdat de gebeurtenissen die ze beschrijft met veel afstand geschreven zijn. Een opsomming van plaatsten waar het gezin is geweest.
Van Dullemen is levenslustig en ook al zijn er tegenvallers en moeilijkheden in haar leven geweest, zij is nergens bitter of rancuneus maar ook niet ‘vroeger was alles beter’. Zelfs in haar verdriet om afscheid dat ze hier en daar moet nemen blijft ze optimistisch van toon.

Ze schrijft:
” Terwijl ik steeds bezig ben tegen de stroom in te zwemmen, steeds maar doende ben fragmentjes tijd te veroveren met de angstige wens het heden te fixeren om het niet te laten wegvloeien naar ouderdom en dood.”

Vogelvlucht is een mooie beschrijving van ongedateerde herinneringen van Inez van Dullemen en nodigt uit tot herlezing van haar werk.

Vanmorgen opende het Radio 1 nieuws met het bericht dat Obama christen is en geen moslim. Veel Amerikanen verkeren in de veronderstelling dat hun president de Islam aanhangt en dat is (schijnbaar) niet goed voor zijn imago anders zou de voorlichtingsdienst niet zo snel zijn met de ontkrachting van de veronderstelling. In Kosmopolitisme, ethiek in een wereld van vreemden gaat filosoof A. K. Appiah in op de hedendaagse botsing van culturen, geloven, samenlevingen. Zijn opvatting is dat wereldleiders de verschillen tussen mensen overdrijven en daardoor de conflicten in stand houden of zelfs aanwakkeren. Ga niet in op waarin je van elkaar verschilt maar ga met elkaar in gesprek. Door met elkaar in gesprek te gaan (wat iets anders is dan argumenteren en debatteren om gelijk te krijgen) ontstaat er onderling begrip en daardoor respect. Gelijk krijgen is niet aan de orde, daar gaat het niet om zegt Appiah. Het gaat erom dat elke mens vrij is in de keuzes die hij maakt maar dat hij daarnaast ook de verplichtingen tegenover anderen nakomt. In zijn boek beschrijft hij de verschillende banden die mensen met elkaar hebben. De band die je met elkaar hebt door herkenning: dezelfde achtergrond en geschiedenis maar juist ook door het niet hebben van dezelfde geschiedenis: nieuwsgierigheid naar elkaars kunst en verbeelding. Door daarvoor open te staan kunnen we eigenlijk pas echt onszelf leren kennen. Dat noemt Appiah de band van de mensheid en hij geeft daarbij het voorbeeld dat zijn volk – de mensheid – de Chinese muur heeft gemaakt, de Sixtijnse kapel maar ook het Chryslergebouw. Begrip voor elkaar opbrengen gaat vooral via de weg van de kunst stelt hij. Kosmopolitisme is in een zin universaliteit plus verschillen en daarom hoeven we niet bang te zijn voor de globalisering. Er blijft genoeg over van onszelf en we moeten juist kijken naar al het goede dat globalisering ons heeft gebracht. In zijn boek maakt Appiah gebruik van vele voorbeelden die hij uit zijn eigen levensgeschiedenis haalt. Hij is opgegroeid in een multicultureel gezin, vader Ghanees’ en moeder Engels. Al die voorbeelden maken het boek levendig en praktisch. De visie die Appiah geeft op het begrip kosmopolitisme is prettig en lijkt me fijn om naar te leven. Toch blijf ik wel met vragen zitten na het lezen van zijn boek. Alhoewel hij ingaat op de problemen die de kosmopoliet kan tegenkomen, beantwoordt hij de vragen niet helemaal. Tja, zegt hij mensen die niet willen en dus antikosmopoliet zijn maken politieke keuzes. Bovendien, zegt hij en daarmee komt de vertaling naar de moderne samenleving, zijn de meeste gelovigen geen fundamentalist en gaan ook zij uit van de verplichtingen die we tegenover elkaar hebben. En hij valt terug op begrip ontstaat via het gesprek. Aanvaarden dat we niet allemaal dezelfde waarden kunnen omarmen en begrijpen dat we er allemaal toe doen. Argumenteren zorgt ervoor dat je jouw waarde beter vindt dan die van de ander. Dat klinkt allemaal heel liefelijk maar ondertussen worden er nog steeds vrouwen gestenigd en is het te eenvoudig om dat gegeven af te doen met de term antikosmopoliet. In Vrij Nederland zei hij in 2007: “Als je de wereld rondgaat terwijl je met je vuist op tafel slaat en zegt dat vrouwenbesnijdenis intens slecht is, dan heb je goede kans dat de praktijk juist in omvang toeneemt. De verkeerde vorm van dialoog maakt het vaak veel erger. Dan houden mensen vast aan hun eigen gewoonten alleen omdat een of andere vreemdeling tegen hen zegt dat ze niet deugen. Veel betere kansen op verandering heb je als je het gesprek aangaat met respect, een besef van je eigen feilbaarheid en een openheid te leren van de ander.” En als we die openheid zouden hebben dan zou Obama niet eens hoeven te vertellen of hij moslim of christen is!

PPP, zo heet het toneelstuk dat het NT opvoert over filmmaker, schrijver, dichter Pasolini. Ik weet dat zijn dood met vraagtekens is omgeven maar verder ken ik weinig van hem. Zijn films ken ik van naam maar ik heb ze niet gezien. Het NT begint het stuk zittend aan een lange tafel, de spelers praten over Pasolini en vullen hem langzaam in. Zowel letterlijk, elke speler verandert in zijn personage maar stapt er ook zo weer uit als dat nodig is voor het spel, bijvoorbeeld om iets in het decor te veranderen of de videocamera aan te zetten. Maar ook figuurlijk, de persoon Passolini was controversieel en men kan verschillend over hem denken. De verschillende kanten komen in dit stuk zeker naar voren. Personen die een rol hebben gespeeld in het leven van Pasolini laten het publiek weten hoe hij was, wat ze met hem deden, hoe ze naar hem keken. Pasolini zelf, gespeeld door Jeroen Spitzenberger en die doet dat fantastisch, laat zich zien als een rauwe man, seksueel agressief, geëngageerd, lief, houdend van zijn moeder, conflicten met zijn vader…er doemt een man op naar wie ik nieuwsgierig werd maar die ook afstootte. Maar ook naar zijn werk werd ik benieuwd. Het NT speelt veel met het decor in dit stuk. In het begin vermoeide me dat. Alweer van dat postmodern gedoe met tafels en stoelen. Maar al gauw viel het niet meer op omdat het een duidelijke functie had. Het was mooi gedaan om op die manier telkens een andere sfeer te creeëren en het publiek mee te nemen in de loop van het verhaal. Ook de gebruikte videobeelden voegden iets toe aan de voorstelling. Met name de scene waarin de moeder in close-up verscheen op het scherm bracht mij dichter bij het personage. Ik werd heen en weer geslingerd tussen afschuw van Pasolini tot lachen tot rauw verdriet. Het werd een zwaar stuk, ook door de teksten maar zeker de muziek en de toon waarop werd gespeel zorgden daarvoor. Het leek een beetje op een passiespel door de wijze waarop Bach in de voorstelling werd gebracht. Mooi gespeeld en bedacht om een moeilijke man zo neer te zetten.

Na lange tijd heb ik weer een Grunberg uitgelezen. Omdat we naar het toneelstuk gaan (met Kees Hulst) pakte ik Tirza uit de kast of liever zette ik de e-reader aan. In 2006 verscheen Tirza maar nu pas had ik de moed om het te gaan lezen. Bang dat het zijn belofte niet waar zou maken. Want de meeste critici beschrijven Tirza als Grunbergs beste boek, ik ben een fan en wilde geen tegenvaller. Dat is het ook niet geworden. Wat een prachtig boek is dit. Jörgen Hofmeester verliest langzaam maar zeker alles. Zijn leven valt in duigen, de desillusie komt in fases. En eindigt in een hoogtepunt dat zijn weerga niet kent. Sommigen vinden het plot in Tirza te ver gaan of te gezocht maar ik werd echt geboeid door de gebeurtenissen in het laatste deel van het boek. In dit laatste stuk staat voor mij ook de kernzin van het verhaal:’En de bevrijding is het kwijtraken van onze ziekte, het genezen van die ziekte, van onze aids: het humanisme. En van alles wat daaraan vastzit, nog altijd, steeds weer, telekens opnieuw. Begrijp je? Het is verlossing. De verlossing zit in de vernedering.’

Grunberg geeft zijn roman een duidelijk motto mee, dat in het verhaal op verschillende manieren mooi naar voren wordt gebracht. Een beklemmende, desastreuze, droevige levensopvatting. Alle illisusie verdwijnt en er blijft niets over.
Maar de beschrijving ervan is ook ook humoristisch doorspekt met sarcasme, mislukking. Ik ben benieuwd hoe Kees Hult deze rol van Hofmeester gaat spelen!

Lezen!
‘A couple is a conspiracy in search of a crime
Sex is often the closest they can get. (Adam Philips)

Altijd is je laatste dag er een met gemengde gevoelens. Je denkt vooruit naar thuis (hoe zou het met de poezen zijn en zou het huis er nog staan?). We zijn niet meer nieuwsgierig naar het nieuws want door het gratis internet overal weten we al van het neergestorte toestel in Tripoli en het overlijden van Hans Dijkstal. Maar je denkt ook terug. Hoe vonden we New York nou eigenlijk, wat vond je het leukst en zou je nog wel eens terug willen? Bovendien is ons verlanglijstje bijna afgewerkt en dat geeft ook rust. We nemen dus overal de tijd voor en proberen op straat het dagelijks leven vast te legggen. Vooral leuk om je camera voor je buik te houden en op goed geluk te richten en af te drukken. Zo lopen we naar Bloomingdale. Maar we zijn niet zo van de Chanels, Louis Vutton en andere hele hippe en dure merken dus we zijn zo klaar. Dan naar het fotomuseum maar dat is dicht tot eind mei. Dus blijft het vandaag bij foto’s maken: de avondspits in Grand Central Station en de verlichte Crysler en Empire State building en Times square. Vooral de laatste is zo verlicht dat je uit de hand foto’s kunt maken. Zoals voorspelt begent het te regen en dat is voor ons het teken om terug te gaan naar het hotel en lekker te lezen.

De allerlaatste dag
Nog even ontbijten met cornflakes en een croissantje en dan de koffers pakken. Ondanks alle aankopen kunnen ze nog dicht. Dan door een zeer grijs en druilerig New York naar Penn station. Gelukkig zien we nog net even de top van Empire State building in de wolken verdwijnen. Dan onder de grond en even later door de troosteloze buitenwijken naar het vliegveld. Daar eten we, voor het eerst, een hamburger met fries in een (nagemaakte) diner met personeel in grappige uniformen en Glenn Miller muziek op de achtergrond. Nog niet eerden zaten we zo vol. Hier tik ik ook dit laatste stukje en zit de vakantie er nu op!!